Ba quẻ trong một lần gieo
| Quẻ | Lập thế nào | Thường được xem là |
|---|---|---|
| Quẻ chủ | Sáu hào vừa gieo | Tình thế lúc hỏi, gốc của sự việc |
| Quẻ hỗ | Hào 2, 3, 4 làm quẻ dưới; hào 3, 4, 5 làm quẻ trên | Diễn biến bên trong, chưa lộ ra |
| Quẻ biến | Đổi âm dương các hào động | Hướng chuyển của sự việc |
Quẻ hỗ được dùng nhiều trong Mai Hoa Dịch Số. Phép Lục Hào nạp giáp luận chủ yếu trên quẻ chủ và quẻ biến, nên Huyền Cơ hiển thị quẻ hỗ như một phần tham khảo. Quẻ nào cũng có quẻ hỗ, nhưng chỉ có quẻ biến khi có hào động.
Bảy bước luận một quẻ
- Nhắc lại câu hỏi và nhóm chủ đề. Mọi bước sau đều quy về câu hỏi này.
- Đọc tượng của quẻ chủ. Hai quẻ đơn là gì, đứng thế nào với nhau; lời Đại tượng mô tả hình ảnh ấy ra sao.
- Tìm hào động và chọn lời kinh theo số hào động, như Chu Hi hướng dẫn.
- Đặt quẻ biến cạnh quẻ chủ để thấy sự việc chuyển từ đâu sang đâu.
- Xem quẻ hỗ như một ghi chú về những gì đang âm thầm diễn ra.
- Nếu theo Lục Hào, xác định Thế, Ứng và Dụng Thần; xét Dụng Thần vượng hay suy theo tháng và ngày, có hào động nào sinh hay khắc nó.
- Tổng hợp thành vài điều nên cân nhắc và ghi lại, để sau này đối chiếu với điều thực sự xảy ra.
Đọc tượng: vị trí, trung chính và ứng
Ngoài lời kinh, người xưa đọc quẻ qua cấu trúc của nó, với những khái niệm có từ Thoán truyện và Tượng truyện:
- Trong và ngoài. Quẻ dưới là phía trong, gần mình; quẻ trên là phía ngoài, xa mình.
- Vị trí sáu hào. Hào 1 là lúc khởi đầu, hào 2 là phía bên trong, hào 3 là chỗ chuyển tiếp dễ chênh vênh, hào 4 là bước ra ngoài và gần người đứng đầu, hào 5 là vị trí tôn quý, hào 6 là lúc đã đến cùng.
- Trung. Hào 2 và hào 5 nằm giữa quẻ đơn, gọi là đắc trung, thường được đánh giá cao.
- Chính. Hào dương ở vị trí lẻ (1, 3, 5), hào âm ở vị trí chẵn (2, 4, 6) là đắc chính, tức đúng chỗ.
- Ứng. Các cặp hào 1 và 4, 2 và 5, 3 và 6 “ứng” với nhau khi một âm một dương, như hai người hiểu nhau từ xa.
Các lời chú giải trên trang từng quẻ của 64 quẻ Kinh Dịch thường dựa vào những khái niệm này để giải thích vì sao một hào tốt hay đáng lo.
Ví dụ: quẻ Truân hỏi chuyện mở quán cùng bạn
Ví dụ minh họa. Một người hỏi: “Tôi có nên cùng một người bạn mở quán cà phê nhỏ trong năm nay không?”, chọn nhóm Kinh doanh nên Dụng Thần là Thê Tài. Quẻ gieo lúc 15 giờ ngày 14/9/2026 (ngày Tân Mão, tháng Đinh Dậu), được 9, 8, 8, 8, 7, 8 từ hào 1 lên hào 6.
Bước 2, tượng quẻ chủ. Ba hào dưới dương, âm, âm là Chấn (sấm); ba hào trên âm, dương, âm là Khảm (nước, mây). Mây trên sấm dưới là Thủy Lôi Truân, quẻ số 3: cái khó của buổi đầu, như mầm cây đội đất. Đại tượng khuyên lo việc kinh luân, sắp đặt mối rối như người gỡ tơ dệt lụa.
Bước 3, lời kinh. Chỉ hào 1 động, nên lời hào Sơ Cửu là trọng tâm: “Chần chừ quanh quẩn, khó tiến; lợi ở chỗ ở yên mà giữ điều chính, lợi cho việc lập chư hầu.” “Lập chư hầu” ở đây có thể hiểu là dựng người cùng gánh vác.
Bước 4, quẻ biến. Hào 1 đổi thành âm, quẻ dưới thành Khôn: Thủy Địa Tỷ, quẻ số 8, về sự gần gũi, liên kết. Từ cái khó ban đầu, sự việc hướng tới câu chuyện chọn người đồng hành.
Bước 5, quẻ hỗ. Hào 2, 3, 4 đều âm (Khôn), hào 3, 4, 5 là âm, âm, dương (Cấn): quẻ hỗ là Sơn Địa Bác, hình ảnh sự bào mòn từ bên dưới. Như một ghi chú tham khảo, nó nhắc tới rủi ro hao mòn từ bên trong nếu nền móng không vững.
Bước 6, lớp Lục Hào. Truân thuộc cung Khảm (hành Thủy), hào Thế ở hào 2, hào Ứng ở hào 5. Vai Thê Tài (hành Hỏa) không hiện trên sáu hào mà ẩn dưới hào 3 thành phục thần Ngọ Hỏa; ngày Tân Mão có Tuần Không là Ngọ và Mùi, nên phục thần này lâm Không, lại suy trong tháng Dậu. Theo Tăng San Bốc Dịch, Dụng Thần phục tàng và lâm Không gợi rằng điều được hỏi, ở đây là lợi nhuận, còn ẩn, chưa thành hình tại lúc hỏi. Hào động là hào 1, vai Huynh Đệ, tượng bạn bè, người cùng góp sức, cũng là vai gắn với chia phần, hao tốn. Sách cổ lưu ý Huynh Đệ động trong câu hỏi tiền bạc vì Huynh Đệ khắc Thê Tài; ở đây hào ấy biến ra Mùi Thổ khắc ngược lại (hồi đầu khắc) và hào biến rơi vào Tuần Không, nên lực của nó giảm.
Bước 7, tổng hợp. Lời kinh và lớp Lục Hào gặp nhau ở một ý: chưa nên vội. Quẻ gợi dành thời gian dựng nền, bàn rõ với bạn chuyện góp vốn, chia phần và vai trò bằng văn bản, có thể thử ở quy mô nhỏ trước. Chuyện lợi nhuận chưa lộ rõ ở thời điểm hỏi. Đây là những điều nên cân nhắc, không phải lời khẳng định quán sẽ thành hay bại.
Khi lời kinh và Lục Hào có vẻ nói khác nhau
Không hiếm khi lời hào nghe thuận mà Dụng Thần lại yếu, hoặc ngược lại. Các trường phái cân hai lớp này khác nhau: người theo Lục Hào thuần túy, như Tăng San Bốc Dịch, chủ yếu dựa vào ngũ hành và vượng suy, ít dựa vào lời kinh; người đọc theo nghĩa lý thì coi lời kinh là chính. Một cách làm thận trọng là dùng lời kinh để hiểu tinh thần của thời, dùng lớp Lục Hào để xem những điểm mạnh yếu cụ thể, và ghi nhận chỗ hai lớp chưa khớp như một điều cần theo dõi thêm, thay vì chọn lớp nào nghe dễ chịu hơn.
Nếu cần một bản đọc gắn với câu hỏi của bạn, trang giải quẻ Kinh Dịch có bản giải quẻ trả phí; phần dữ liệu quẻ khi xin quẻ luôn miễn phí.
Những sai lầm thường gặp khi luận quẻ
- Dừng ở tên quẻ. “Quẻ Bác là xấu” bỏ qua hào động, quẻ biến và câu hỏi.
- Đọc quẻ hỗ như quẻ chính. Quẻ hỗ bổ sung, không thay quẻ chủ.
- Chọn nghĩa theo mong muốn, chỉ giữ chi tiết hợp ý và bỏ qua chi tiết trái ý.
- Đọc lời kinh quá theo mặt chữ. “Lập chư hầu”, “cưới vợ”, “đánh giặc” là hình ảnh, cần chuyển sang hoàn cảnh của mình.
- Trộn quy tắc nhiều phái trong một lần đọc, như dùng Thể Dụng của Mai Hoa cho quẻ Lục Hào.
- Không ghi lại. Ghi chép giúp bạn thấy về sau quẻ đã phản ánh tình thế đúng ở đâu, lệch ở đâu.