Cung phi là khái niệm trung tâm của phái Bát Trạch, được hệ thống trong sách Bát Trạch Minh Cảnh. Nhiều người nhầm cung phi với "mệnh" ngũ hành nạp âm quen thuộc như Hải Trung Kim hay Lộ Bàng Thổ. Hai thứ này khác nhau: mệnh nạp âm tính từ cặp can chi năm sinh và giống nhau cho nam, nữ cùng năm; cung phi tính từ năm sinh và giới tính, nên nam và nữ sinh cùng năm thường khác cung. Người sinh năm Canh Ngọ 1990 đều có mệnh Lộ Bàng Thổ, nhưng nam thuộc cung Khảm còn nữ thuộc cung Cấn.
Tám cung phi
| Số | Cung (quẻ) | Hành | Phương vị của quẻ | Nhóm |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Khảm | Thủy | Bắc | Đông tứ mệnh |
| 2 | Khôn | Thổ | Tây Nam | Tây tứ mệnh |
| 3 | Chấn | Mộc | Đông | Đông tứ mệnh |
| 4 | Tốn | Mộc | Đông Nam | Đông tứ mệnh |
| 6 | Càn | Kim | Tây Bắc | Tây tứ mệnh |
| 7 | Đoài | Kim | Tây | Tây tứ mệnh |
| 8 | Cấn | Thổ | Đông Bắc | Tây tứ mệnh |
| 9 | Ly | Hỏa | Nam | Đông tứ mệnh |
Số 5 không có quẻ riêng: nam gặp số 5 tính là Khôn, nữ gặp số 5 tính là Cấn.
Cách tính cung phi theo năm sinh
Lấy hai chữ số cuối của năm sinh âm lịch, gọi là yy, rồi tính theo bảng:
| Sinh từ 1900 đến 1999 | Sinh từ 2000 đến 2099 | |
|---|---|---|
| Nam | 100 − yy, chia 9 lấy số dư | 99 − yy, chia 9 lấy số dư |
| Nữ | yy − 4, chia 9 lấy số dư | yy + 6, chia 9 lấy số dư |
Số dư 0 tính là 9 (Ly). Số dư 5 thì nam là Khôn, nữ là Cấn. Vài ví dụ:
- Nam sinh 1990: 100 − 90 = 10, chia 9 dư 1, cung Khảm.
- Nữ sinh 1990: 90 − 4 = 86, chia 9 dư 5, nữ dư 5 là cung Cấn.
- Nữ sinh 1994: 94 − 4 = 90, chia 9 dư 0, tính là 9, cung Ly.
- Nam sinh 2000: 99 − 0 = 99, chia 9 dư 0, cung Ly; nữ sinh 2000: 0 + 6 = 6, cung Càn.
Năm sinh là năm âm lịch, đổi ở Tết: người sinh ngày 20/01/1990 vẫn tính theo năm 1989, vì Tết Canh Ngọ năm đó là ngày 27/01/1990. Một số sách Bát Trạch của Trung Hoa đổi năm ở Lập xuân; Huyền Cơ mặc định đổi ở Tết theo thói quen xem tuổi ở Việt Nam, và ghi rõ cách đổi ở Lập xuân như một quy ước thay thế.
Tám du niên
Khi đặt hai quẻ cạnh nhau (quẻ của hai người, hoặc quẻ của người với quẻ của một phương), Bát Trạch cho ra một trong tám du niên:
| Du niên | Loại | Nghĩa theo truyền thống | Điểm khi xem tuổi vợ chồng trên Huyền Cơ |
|---|---|---|---|
| Sinh Khí | Tốt | Sức sống, sự hưng vượng | +8 |
| Thiên Y | Tốt | Sự che chở, quý nhân giúp đỡ | +6 |
| Diên Niên | Tốt | Sự bền lâu, hòa thuận | +6 |
| Phục Vị | Tốt | Sự yên ổn, giữ nếp | +3 |
| Tuyệt Mệnh | Xấu | Nặng nhất trong bốn du niên xấu | −8 |
| Ngũ Quỷ | Xấu | Thị phi, rối ren | −7 |
| Lục Sát | Xấu | Bất hòa, lục đục | −5 |
| Họa Hại | Xấu | Trắc trở nhỏ | −4 |
Quy luật dễ nhớ: hai quẻ cùng nhóm (cùng Đông hoặc cùng Tây tứ mệnh) luôn gặp một trong bốn du niên tốt; hai quẻ khác nhóm luôn gặp một trong bốn du niên xấu.
Bốn hướng tốt, bốn hướng xấu của từng cung phi
Mỗi ô liệt kê bốn hướng theo đúng thứ tự: hướng tốt là Sinh Khí, Thiên Y, Diên Niên, Phục Vị; hướng xấu là Tuyệt Mệnh, Ngũ Quỷ, Lục Sát, Họa Hại.
| Cung phi | Bốn hướng tốt | Bốn hướng xấu |
|---|---|---|
| Khảm | Đông Nam, Đông, Nam, Bắc | Tây Nam, Đông Bắc, Tây Bắc, Tây |
| Khôn | Đông Bắc, Tây, Tây Bắc, Tây Nam | Bắc, Đông Nam, Nam, Đông |
| Chấn | Nam, Bắc, Đông Nam, Đông | Tây, Tây Bắc, Đông Bắc, Tây Nam |
| Tốn | Bắc, Nam, Đông, Đông Nam | Đông Bắc, Tây Nam, Tây, Tây Bắc |
| Càn | Tây, Đông Bắc, Tây Nam, Tây Bắc | Nam, Đông, Bắc, Đông Nam |
| Đoài | Tây Bắc, Tây Nam, Đông Bắc, Tây | Đông, Nam, Đông Nam, Bắc |
| Cấn | Tây Nam, Tây Bắc, Tây, Đông Bắc | Đông Nam, Bắc, Đông, Nam |
| Ly | Đông, Đông Nam, Bắc, Nam | Tây Bắc, Tây, Tây Nam, Đông Bắc |
Ví dụ với cung Khảm: Sinh Khí ở Đông Nam, Thiên Y ở Đông, Diên Niên ở Nam, Phục Vị ở Bắc; Tuyệt Mệnh ở Tây Nam, Ngũ Quỷ ở Đông Bắc, Lục Sát ở Tây Bắc, Họa Hại ở Tây.
Cung phi và hướng nhà: một lưu ý
Có hai cách áp dụng thường gặp. Sách Bát Trạch Minh Cảnh xếp ngôi nhà thành một quẻ (trạch quái) theo hướng tọa, tức phía lưng nhà, rồi so với cung phi của người ở: Đông tứ mệnh hợp Đông tứ trạch, Tây tứ mệnh hợp Tây tứ trạch. Nhiều tài liệu phổ thông ở Việt Nam lại dùng thẳng bốn hướng tốt trong bảng trên làm hướng cửa chính hoặc hướng mặt nhà. Hai cách không phải lúc nào cũng cho cùng kết luận, nên khi đọc một lời khuyên về hướng, hãy xem người viết dùng cách nào.
Huyền Cơ hiện không có công cụ chọn hướng nhà; bảng trên là bảng du niên theo cung phi, dùng để tham khảo. Trong thực tế, hướng nắng, gió, đường đi, pháp lý và công năng sử dụng thường là những yếu tố cần ưu tiên, và không nên sửa nhà tốn kém chỉ vì một bảng hướng.
Cung phi trong xem tuổi vợ chồng
Trên Huyền Cơ, cung phi là một trong bốn yếu tố được tính khi xem tuổi vợ chồng, với trọng số: mệnh nạp âm 30%, địa chi 30%, cung phi 25%, thiên can 15%. Khi xem hợp tuổi để hợp tác làm ăn, cung phi chỉ chiếm 10%, vì ghép cung phi vốn là tục của vợ chồng, gia đình.
Ví dụ: một người chồng, hai trường hợp
Người chồng sinh năm Canh Ngọ 1990: cung Khảm (Đông tứ mệnh), mệnh nạp âm Lộ Bàng Thổ.
| Vợ sinh năm Nhâm Thân 1992 | Vợ sinh năm Giáp Tuất 1994 | |
|---|---|---|
| Cung phi của vợ | Đoài, Tây tứ mệnh | Ly, Đông tứ mệnh |
| Du niên giữa hai người | Họa Hại (khác nhóm) | Diên Niên (cùng nhóm) |
| Mệnh nạp âm | Kiếm Phong Kim: Thổ sinh Kim, tương sinh | Sơn Đầu Hỏa: Hỏa sinh Thổ, tương sinh |
| Thiên can | Canh và Nhâm: không hợp, không xung | Canh và Giáp: tương xung |
| Địa chi | Ngọ và Thân: không có quan hệ đáng kể | Ngọ và Tuất: tam hợp |
| Chỉ số tổng hợp | 54, mức trung bình | 70, mức thuận |
Bảng cho thấy cung phi chỉ là một phần của bức tranh. Trường hợp vợ sinh 1994 có Diên Niên và tam hợp nhưng thiên can vẫn tương xung; trường hợp vợ sinh 1992 gặp Họa Hại nhưng mệnh vẫn tương sinh. Chỉ số là thứ hạng nội bộ tổng hợp từ các quy tắc truyền thống được liệt kê, không phải xác suất và không nói trước điều gì về một cuộc hôn nhân.
Những lỗi thường gặp
- Nhầm cung phi với mệnh nạp âm. "Mệnh Kim" hay "mệnh Hỏa" thường là nạp âm; cung phi là một quẻ như Khảm, Ly.
- Dùng năm dương lịch cho người sinh trước Tết. Người sinh tháng 1, đầu tháng 2 dương lịch có thể thuộc năm âm lịch trước.
- Nghĩ vợ chồng cùng năm thì cùng cung. Nam và nữ cùng năm sinh thường thuộc hai cung khác nhau.
- Dùng công thức của thế kỷ này cho thế kỷ kia. Người sinh từ năm 2000 phải dùng dòng công thức riêng.
- Hiểu tên du niên theo nghĩa đen. Tuyệt Mệnh hay Ngũ Quỷ là tên gọi truyền thống của một quan hệ, không phải lời báo trước.
- Áp bảng hướng một cách máy móc. Bảng hướng là một lớp tham khảo, không thay được điều kiện thực tế của ngôi nhà.
Cung phi cũng được ghi kèm (nhưng không tính điểm) khi xem biển số phong thủy; còn ngũ hành sinh khắc dùng trong các phép so mệnh được giải thích kỹ hơn trong bài Nhật chủ và Thập Thần.